Một hạt bụi mịn hay một lần phóng tĩnh điện có thể đủ làm hỏng linh kiện mà mắt thường không thấy. Vì vậy, vệ sinh nhà máy điện tử không chỉ là quét lau cho sạch, mà là làm sạch đúng nội quy bụi và tĩnh điện nhà máy đã đặt ra. Bài viết chia xưởng thành 6 khu vực, mỗi khu có cách làm, hóa chất, thời điểm và ranh giới riêng cần thống nhất trước.
Nội dung dành cho bộ phận hành chính, EHS và quản lý sản xuất đang tìm đơn vị bên ngoài cho phần vệ sinh chung. Phạm vi tổng thể của một gói dịch vụ vệ sinh nhà máy có ở trang dịch vụ; bài này tập trung vào đặc thù ngành điện tử.
Bụi mịn và tĩnh điện: hai rủi ro khi vệ sinh nhà máy điện tử
Bụi trong nhà máy điện tử chủ yếu là bụi mịn từ sợi vải, giấy, bao bì carton, tóc, da người và bụi theo không khí từ bên ngoài. Khi bám lên bo mạch hoặc chui vào khe linh kiện, chúng có thể gây lỗi khó phát hiện. Kiểm soát bụi nhà máy điện tử vì vậy bắt đầu từ việc không mang bụi vào và không làm bụi bay lên khi dọn.
Tĩnh điện là rủi ro thứ hai. Thao tác lau, quét, kéo xe đẩy trên sàn đều có thể sinh điện tích, và người không nối đất có thể phóng điện vào linh kiện nhạy cảm. Nhân viên vệ sinh vào khu sản xuất phải tuân thủ quy định ESD của nhà máy như mọi người lao động khác.
Mang giày, áo, mũ chống tĩnh điện theo quy định hoặc do nhà máy cấp phát.
Đeo vòng nối đất ở vị trí nhà máy yêu cầu và qua điểm kiểm tra ESD trước khi vào khu.
Chỉ dùng dụng cụ, xe đẩy, thùng rác đã được nhà máy chấp thuận cho khu ESD.
Không đặt dụng cụ lên bàn thao tác, khay linh kiện hay thiết bị.
Trong vệ sinh nhà máy điện tử, mức yêu cầu cụ thể khác nhau giữa các nhà máy, nên đơn vị vệ sinh cần nhận bản nội quy và được huấn luyện trước ngày đầu tiên. Nano Clean làm theo hướng dẫn ESD của từng nhà máy, không tự áp một quy chuẩn chung.
Quản lý kỹ thuật hướng dẫn ranh giới vệ sinh quanh dây chuyền sản xuất
Bảng dưới tóm tắt phạm vi vệ sinh nhà máy điện tử theo 6 khu vực. Mỗi dòng là một điểm nên ghi vào hợp đồng trước khi triển khai.
Khu vực
Việc đơn vị vệ sinh làm
Ranh giới, điều kiện
Khu thay đồ, buồng thổi khí
Lau sàn, tủ, ghế, kệ giày, mặt ngoài buồng
Không tháo lọc, không chỉnh thiết bị
Lối đi, sàn chống tĩnh điện
Hút bụi, lau ẩm, chà máy định kỳ
Hóa chất trung tính; không phủ sáp nếu không được phép
Khu SMT, lắp ráp
Sàn lối đi, mặt ngoài vỏ máy, thùng rác
Không chạm bo mạch, thiết bị đang chạy
Phòng sạch
Chỉ làm khi nhà máy hướng dẫn quy trình
Trang phục, dụng cụ theo quy định phòng
Căng tin, nhà vệ sinh
Dọn sau mỗi ca ăn, kiểm tra theo giờ
Bổ sung vật tư theo định mức
Kho linh kiện
Sàn, lối đi, mặt ngoài kệ
Không di chuyển hàng, không mở bao bì
Khu thay đồ và buồng thổi khí
Khu thay đồ là điểm chặn bụi đầu tiên, nên khi vệ sinh nhà máy điện tử, khu này phải sạch hơn cả khu sản xuất. Sàn được lau ẩm nhiều lần trong ngày, nhất là sau giờ đổi ca khi hàng trăm người ra vào. Tủ đồ, ghế, kệ giày và thảm dính bụi ở cửa làm theo tần suất nhà máy đặt ra.
Với buồng thổi khí (air shower), nhân viên vệ sinh chỉ lau sàn và mặt ngoài vách theo hướng dẫn. Việc thay lọc, kiểm tra quạt và tốc độ gió thuộc bộ phận kỹ thuật hoặc nhà cung cấp thiết bị.
Sàn chống tĩnh điện khi vệ sinh nhà máy điện tử
Sàn epoxy hoặc vinyl chống tĩnh điện có lớp dẫn điện để thoát điện tích xuống đất. Hóa chất mạnh, cặn bẩn để lại hoặc lớp sáp đánh bóng có thể làm thay đổi tính năng này. Vì vậy, khi vệ sinh nhà máy điện tử, đội chỉ dùng hóa chất trung tính theo khuyến cáo của nhà máy hoặc nhà cung cấp sàn.
Hút bụi trước, lau ẩm sau; không quét khô bằng chổi vì làm bụi mịn bay lên.
Pha hóa chất đúng tỷ lệ, thay nước lau thường xuyên để không để lại vệt cặn.
Chà máy định kỳ bằng pad phù hợp loại sàn, không dùng pad thô.
Không phủ sáp hoặc chất đánh bóng nếu nhà máy không cho phép bằng văn bản.
Sau đợt chà, nhà máy có thể đo lại điện trở bề mặt theo quy trình nội bộ. Hai bên nên ghi kết quả vào biên bản để theo dõi qua từng kỳ.
Khu SMT và lắp ráp: chỉ làm phần chung
Khu SMT và dây chuyền lắp ráp là nơi linh kiện nhạy cảm nhất, nên ranh giới khi vệ sinh nhà máy điện tử phải rõ nhất. Nano Clean chỉ làm khu vực chung: sàn lối đi, mặt ngoài vỏ máy, chân bàn, vách ngăn và thùng rác. Đội không chạm vào bo mạch, khay linh kiện, feeder, bàn thao tác có hàng hay thiết bị đang chạy.
Việc làm sạch bên trong máy SMT, lò reflow hay dụng cụ sản xuất do kỹ thuật viên của nhà máy thực hiện. Nano Clean không can thiệp bên trong máy hoặc tủ điện, và chỉ lau gần máy khi nhà máy đã ngắt nguồn, khóa an toàn.
Nhân viên chọn dụng cụ theo bề mặt thiết bị nhà máy
Phòng sạch: ranh giới phải thống nhất trước
Phòng sạch có quy trình riêng về trang phục, dụng cụ, hóa chất, thứ tự lau và tần suất. Nano Clean chỉ làm việc trong phòng sạch khi nhà máy đã hướng dẫn quy trình bằng văn bản, huấn luyện nhân viên và quy định rõ trang phục, dụng cụ được dùng. Nếu nhà máy cần đơn vị chuyên về phòng sạch có chứng nhận riêng, yêu cầu này nên nêu ngay khi mời báo giá.
Cách làm thực tế ở nhiều nhà máy là đội nội bộ hoặc đơn vị chuyên trách giữ phòng sạch. Đơn vị vệ sinh chung lo hành lang bên ngoài, khu thay đồ và các khu phụ trợ.
Bụi trên cao và hệ thống thông gió
Khi vệ sinh nhà máy điện tử, cần nhớ bụi mịn không chỉ nằm dưới sàn. Miệng gió, ống gió lộ thiên, máng đèn và dầm trên cao tích bụi theo thời gian, rồi rơi xuống khi có rung hoặc khi điều hòa đổi chế độ. Kiểm soát bụi nhà máy điện tử vì thế cần lịch làm sạch trên cao, thường vào ngày dừng chuyền và sau khi đã che chắn khu bên dưới.
Mặt ngoài miệng gió, quạt hút và ống gió có thể đưa vào kế hoạch vệ sinh hệ thống thông gió nhà xưởng. Lọc HEPA, FFU và AHU thuộc phạm vi bảo trì của bộ phận kỹ thuật hoặc nhà cung cấp thiết bị.
Nhân viên vận hành máy chà hút trên lối đi nhà máy đã phân vùng
Lịch vệ sinh nhà máy điện tử theo ca
Nhà máy điện tử thường chạy hai hoặc ba ca, nên lịch vệ sinh nhà máy điện tử phải xếp theo nhịp sản xuất chứ không theo giờ hành chính. Thời điểm phù hợp là lúc chuyển ca, giờ nghỉ giữa ca và ngày dừng chuyền.
Trong ca: lau ẩm lối đi, gom rác, kiểm tra nhà vệ sinh theo giờ, xử lý đổ tràn.
Chuyển ca: khu thay đồ, căng tin, sàn trước cửa khu ESD.
Ngày dừng chuyền: chà sàn diện rộng, lau mặt ngoài máy, làm sạch trên cao.
Căng tin và nhà vệ sinh ở nhà máy đông công nhân có công suất sử dụng rất lớn. Mỗi đợt ăn cần một lượt dọn bàn, lau sàn và gom rác; nhà vệ sinh cần kiểm tra, bổ sung vật tư theo khung giờ cố định. Nhân sự cho các khu này nên bố trí cố định theo ca, có thể dùng gói cung cấp nhân sự vệ sinh nhà máy theo tháng.
Kho linh kiện
Trong phạm vi vệ sinh nhà máy linh kiện điện tử, kho linh kiện thường có kệ cao, xe nâng ra vào và nhiều hàng trong bao bì chống tĩnh điện. Đội vệ sinh làm sàn, lối đi, mặt ngoài kệ và khu đóng gói, không di chuyển hàng, không mở bao bì, không vào khu hàng chờ kiểm. Ở khu kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, việc lau ẩm dùng lượng nước tối thiểu để sàn khô nhanh.
Chọn đơn vị vệ sinh nhà máy điện tử cần hỏi gì?
Khi chọn đơn vị vệ sinh nhà máy linh kiện điện tử, nhà máy nên hỏi rõ cách tiếp nhận nội quy ESD, cách huấn luyện người mới và cách bố trí người thay. Nhân sự ổn định rất quan trọng, vì mỗi người mới đều phải học lại nội quy từng khu.
Có quy trình quản lý chất lượng, ví dụ theo bộ tiêu chuẩn ISO 9000, với checklist và nghiệm thu theo khu.
Hợp đồng ghi rõ khu nào làm, khu nào không làm, hóa chất nào được dùng.
Có giám sát ca và kênh báo sự cố nhanh với bộ phận EHS.
Nano Clean vận hành theo ISO 9001 và triển khai vệ sinh nhà máy điện tử theo các bước khảo sát, lập kế hoạch và báo giá, thực hiện có giám sát, nghiệm thu và khắc phục. Đơn vị phục vụ các nhà máy tại TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An và các khu công nghiệp lân cận.
Làm tốt việc vệ sinh nhà máy điện tử là làm đúng nội quy bụi và tĩnh điện, đúng ranh giới và đúng nhịp ca. Nhà máy cần khảo sát hiện trạng có thể liên hệ Nano Clean qua hotline 0927 770 770.
Nguyễn Cao Cường
CEO. Nguyễn Cao Cường là thành viên sáng lập của Công Ty Cổ Phần Thương Mại Dịch Vụ NANO VINA. Có kinh nghiệm hơn 9 năm trong ngành vệ sinh công nghiệp.