Tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm khác một đợt làm sạch nhà xưởng thông thường ở chỗ: làm sạch chưa đủ, mà còn phải không tạo ra rủi ro mới. Một cây chổi từ khu rác mang vào khu đóng gói, một loại hóa chất chưa được duyệt hay một mảnh sợi chổi rơi lại trên băng tải đều có thể biến đợt tổng vệ sinh thành sự cố an toàn thực phẩm. Vì vậy phương pháp và ranh giới công việc quan trọng không kém khối lượng.
Bài viết dành cho quản lý sản xuất, QA và hành chính của nhà máy chế biến, đóng gói thực phẩm khi thuê đơn vị bên ngoài làm một đợt làm sạch chuyên sâu. Phạm vi chung và quy trình của một đợt tổng vệ sinh nhà máy có ở trang dịch vụ của Nano Clean. Phần dưới tập trung vào những gì riêng của ngành thực phẩm: phân khu, luồng đi, dụng cụ, hóa chất, phân chia trách nhiệm và hồ sơ.
Tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm khác gì nhà xưởng thông thường?
Ở nhà xưởng cơ khí hay kho hàng, mục tiêu chính là loại bỏ bụi, dầu và rác. Ở nhà máy thực phẩm, ngoài việc loại bỏ chất bẩn còn có ba rủi ro phải kiểm soát: nhiễm chéo từ khu bẩn sang khu sạch, tồn dư hóa chất trên bề mặt gần sản phẩm và vật lạ rơi vào dây chuyền. Đơn vị vệ sinh làm tốt ở nhà xưởng thường chưa chắc đã quen với ba rủi ro này.
Một khác biệt nữa là người quyết định. Trong nhà máy thực phẩm, QA thường là bên duyệt hóa chất, duyệt phương pháp và xác nhận khu vực đủ điều kiện chạy lại. Vệ sinh nhà xưởng thực phẩm vì thế luôn là việc phối hợp, không phải việc giao khoán trọn gói rồi chờ nghiệm thu.
5 nguyên tắc khi tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm
Năm nguyên tắc dưới đây là khung Nano Clean thống nhất với nhà máy trước mỗi đợt tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm. Chi tiết cụ thể luôn theo quy định nội bộ của từng nhà máy.
Tách khu sạch và khu bẩn
Mặt bằng được chia theo mức rủi ro: khu tiếp nhận nguyên liệu và sơ chế, khu chế biến, khu đóng gói, kho thành phẩm, khu phụ trợ và khu rác. Mỗi tổ vệ sinh được gán cho một khu hoặc một nhóm khu cùng mức rủi ro. Tổ làm khu rác, cống rãnh ngoài trời không chuyển sang khu đóng gói trong cùng ca.
Quy trình vệ sinh nhà xưởng thực phẩm
Đi theo luồng một chiều
Người và dụng cụ đi từ khu sạch hơn sang khu kém sạch hơn, không đi ngược lại. Nếu bắt buộc phải quay vào khu sạch, nhân viên thay bảo hộ, rửa ủng và rửa tay tại điểm kiểm soát của nhà máy. Thứ tự này cũng quyết định lịch làm: khu đóng gói và khu chế biến thường được làm trước, khu rác và ngoại vi làm sau.
Tách dụng cụ theo khu bằng mã màu
Chổi, cây lau, bàn chải, xô và gạt nước được phân màu theo khu và không dùng chéo. Bảng màu do nhà máy quy định, đơn vị làm tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm tuân theo bảng đó chứ không tự đặt. Ví dụ dưới đây chỉ minh họa cách phân, không phải quy chuẩn chung.
Khu vực
Màu dụng cụ (ví dụ)
Lưu ý
Khu chế biến, đóng gói
Màu A
Chỉ dùng trong khu, cất tại giá riêng sau ca
Khu sơ chế, tiếp nhận nguyên liệu
Màu B
Không mang sang khu chế biến
Sàn, rãnh thoát nước, hố ga
Màu C
Tách khỏi dụng cụ lau bề mặt cao
Khu rác, nhà vệ sinh, ngoại vi
Màu D
Không vào khu sản xuất dưới mọi hình thức
Chỉ dùng hóa chất đã được nhà máy duyệt
Danh sách hóa chất kèm phiếu an toàn hóa chất được gửi cho QA trước đợt làm. Hóa chất dùng cho mặt ngoài thiết bị, khung máy, tủ, bàn thao tác là các bề mặt tiếp xúc gián tiếp, nên cần loại phù hợp với môi trường thực phẩm và có bước tráng lại bằng nước sạch khi nhà máy yêu cầu. Với trần, tường, sàn, cống là bề mặt không tiếp xúc, có thể dùng hóa chất mạnh hơn nhưng vẫn phải trong danh sách được duyệt.
Không để lại vật lạ
Trong tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm, dụng cụ mang vào khu sản xuất được kiểm đếm khi vào và khi ra. Không dùng dụng cụ thủy tinh, không dùng chổi rụng sợi, không gắn băng keo tạm lên thiết bị rồi bỏ quên. Bạt và màng che phủ được thu hồi đủ trước khi bàn giao khu.
Nhân viên chọn dụng cụ theo bề mặt thiết bị nhà máy
Ranh giới công việc trong tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm
Phần lớn tranh chấp sau đợt làm đến từ việc không chốt rõ ai làm gì. Với tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm, Nano Clean làm khu vực chung, trần, tường, sàn và mặt ngoài thiết bị. Bề mặt tiếp xúc trực tiếp thực phẩm được vệ sinh theo quy trình của nhà máy, do nhân sự nhà máy chỉ định thực hiện.
Hạng mục
Nano Clean
Nhà máy hoặc đơn vị chuyên trách
Trần, kèo, đường ống, máng cáp, đèn
Quét bụi, lau, che phủ khu bên dưới
Nhà máy cho phép tiếp cận, ngắt điện khu đèn nếu cần
Tường, panel, cửa, rèm nhựa
Lau, chà, tẩy vết bám
QA duyệt hóa chất
Sàn, rãnh thoát nước, hố ga
Chà sàn, vớt rác rãnh, làm sạch nắp hố ga
Bảo trì xử lý đường ống tắc, nứt sàn
Mặt ngoài thiết bị
Lau mặt ngoài khi nhà máy đã ngắt nguồn và khóa an toàn
Bảo trì ngắt nguồn, tháo lắp nếu cần
Bề mặt tiếp xúc trực tiếp thực phẩm
Không thực hiện
Nhà máy làm theo quy trình vệ sinh riêng
Côn trùng, bẫy, đèn bắt côn trùng
Không di chuyển, không tự diệt
Đơn vị kiểm soát côn trùng chuyên trách
Chất thải nguy hại
Gom về điểm tập kết của nhà máy
Nhà máy chuyển giao đơn vị có chức năng
Côn trùng là điểm cần phối hợp sớm. Trong đợt làm, tổ vệ sinh ghi lại vị trí phát hiện dấu vết côn trùng, khe hở cửa, lỗ thủng lưới và báo cho nhà máy. Việc xử lý thuộc đơn vị kiểm soát côn trùng chuyên trách, nên xếp lịch ngay sau đợt tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm, khi các góc khuất đã sạch và dễ kiểm tra.
Trình tự một đợt tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm
Tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm thường được xếp vào thời gian nhà máy dừng sản xuất và đã dọn hết nguyên liệu, bán thành phẩm ra khỏi khu vực. Trình tự dưới đây giữ được nguyên tắc từ trên xuống, từ khô sang ướt và từ sạch sang bẩn.
Bàn giao khu: nhà máy xác nhận khu đã trống sản phẩm, thiết bị đã ngắt nguồn, bao bì đã cất hoặc che kín.
Che phủ: phủ thiết bị và bàn thao tác trước khi làm trên cao để bụi không rơi vào.
Làm khô trên cao: hút và quét bụi trần, kèo, ống, máng cáp, đèn. Ở khu có ống gió, phối hợp với hạng mục thông gió nếu nhà máy có kế hoạch riêng.
Làm ướt từ tường xuống sàn: lau tường, cửa, mặt ngoài thiết bị, sau cùng chà sàn và rãnh. Hạn chế phun áp lực cao gần thiết bị đã làm sạch để tránh văng bẩn ngược.
Làm khô và thu hồi: gạt nước đọng, thu hồi bạt che, kiểm đếm dụng cụ.
Bàn giao cho QA: QA kiểm tra và quyết định khu đủ điều kiện chạy lại hoặc cần làm thêm.
Đội vệ sinh nhà máy rà điều kiện đầu vào trước ca làm
Với khu sơ chế có dầu mỡ, khu chiên rán hoặc khu kho khô nhiều bụi bột, cách xử lý khác nhau đáng kể. Nhóm việc chung ở các khu này có thể tham khảo thêm trong trang dịch vụ vệ sinh nhà xưởng của Nano Clean.
Hồ sơ ghi nhận sau đợt làm
Nhà máy thực phẩm thường cần chứng minh việc vệ sinh đã được lên kế hoạch, thực hiện và kiểm tra. Hồ sơ của đợt tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm là một phần dữ liệu cho các chương trình tiên quyết trong hệ thống HACCP mà nhà máy đang áp dụng. Nano Clean không thay nhà máy chứng nhận an toàn thực phẩm, chỉ cung cấp bằng chứng cho phần việc đã làm.
Kế hoạch theo khu: sơ đồ, thứ tự làm, tổ phụ trách, ngày giờ.
Danh sách hóa chất: tên, nồng độ pha, khu sử dụng, phiếu an toàn hóa chất, xác nhận duyệt của QA.
Sổ kiểm đếm dụng cụ: số lượng mang vào, mang ra từng khu.
Checklist theo khu: hạng mục, trạng thái, người làm, người kiểm tra.
Ảnh trước và sau: chụp cùng vị trí, cùng góc.
Ghi nhận bất thường: dấu vết côn trùng, sàn nứt, rãnh tắc, chuyển cho bộ phận liên quan.
Biên bản bàn giao khu: có chữ ký QA hoặc người được nhà máy chỉ định.
Hồ sơ này cũng là điểm xuất phát cho lần sau. Khi so ảnh và ghi nhận bất thường giữa các đợt, nhà máy thấy rõ khu nào bẩn nhanh, từ đó điều chỉnh tần suất vệ sinh khu sản xuất thực phẩm trong lịch định kỳ.
Kết luận
Tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm thành công khi khu vực sạch, không nhiễm chéo, không tồn dư hóa chất ngoài danh sách duyệt, không sót vật lạ và có hồ sơ đầy đủ. Điều đó đòi hỏi chốt rõ phân khu, mã màu, hóa chất và ranh giới công việc ngay từ khảo sát. Nano Clean nhận khảo sát và lên kế hoạch tổng vệ sinh nhà máy thực phẩm tại TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An và các khu công nghiệp lân cận, liên hệ hotline 0927 770 770.
Nguyễn Cao Cường
CEO. Nguyễn Cao Cường là thành viên sáng lập của Công Ty Cổ Phần Thương Mại Dịch Vụ NANO VINA. Có kinh nghiệm hơn 9 năm trong ngành vệ sinh công nghiệp.